นอกจากนี้แล้ว ยังมีรูปปั้นเล่าเรื่องต่างๆ อีกมาก ทั้งรูปปั้นเกี่ยวกับศาสนาคริสต์ รามเกียรติ์ ตำนานพื้นบ้านเช่นท้าวฮุ่งท้าวเจือง รูปปั้นราหูอมจันทร์ ฯลฯ จนถึงปัจจุบันเมื่อรวมรูปปั้นทั้งเล็กใหญ่แล้วว่ากันว่ามีไม่น้อยกว่าหลักพัน ที่ฐานของเทวรูปและรูปปั้นต่างๆ จะมีคำบรรยายจารึกไว้ซึ่งมีทั้งภาษาไทย ภาษาอีสาน และส่วนที่เรียกว่า “ปริศนาธรรม” บ้างคนนิยมมาเที่ยวชมที่นี่เหมือนมาเที่ยวชมภาพจำลองนรก-สวรรค์ และดินแดนรวมแห่งทุกศาสนา

     (ที่มา : http://www.muangboranjournal.com)
     (รูปประกอบเพิ่มเติม : http://www.pantip.com/cafe/gallery/topic/G2500625/G2500625.html)

วันต่อมา เราได้มีโอกาสไปเที่ยวที่เดียวคือ... "อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท"
     อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาภูพาน มีพื้นที่ 3,430 ไร่ ในเขตบ้านติ้ว ต.เมืองพาน อ.บ้านผือ อยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 67 กม. ภายในบริเวณอุทยานฯ ทางด้านขวามือจะเป็นที่ตั้งของศูนย์บริการนักท่องเที่ยว อุทยานฯ เปิดบริการเวลา 08:00-16:30 น. โดยคิดค่าธรรมเนียมเข้าชม 10 บาทสำหรับคนไทย และ 30 บาทสำหรับชาวต่างประเทศ

     อุทยานฯ นี้มีร่องรอยการอยู่อาศัยของคนต่อเนื่องกันมานานนับพันปี เช่น ภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์บนโนนหินในถ้ำ เสาหิน เพิงผาที่ถูกดัดแปลงเป็นศาสนสถานสมัยทวารวดี ลพบุรี จนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ ซึ่งแสดงถึงอารยธรรมของมนุษย์ และการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิประเทศซึ่งมีโครงสร้างส่วนใหญ่เป็นหินทรายที่ถูกขัดเกลาจากขบวนการกัดกร่อนจากธรรมชาติ ทำให้เกิดเป็นโขดหินน้อยใหญ่รูปร่างต่างๆ กัน ปรากฏเป็นหลักฐานเกี่ยวกับชีวิตผู้คนในอดิตที่น่าสนใจหลายแห่ง เช่น พระพุทธบาทบัวบก, พระพุทธบาทหลังเต่า, พระพุทธบาทบัวบาน รวมทั้งถ้ำและเพิงหินต่างๆ อีกจำนวนมากที่ตั้งกระจายอยู่ทั่วไปในบริเวณอุทยานฯ แห่งนี้

     ถ้ำและเพิงหินต่างๆ ตั้งกระจายอยู่ทั่วไปในบริเวณอุทยานฯ แห่งนี้ นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมได้ในระยะทางไม่ไกลนัก (ทางเดินก็ไม่ลำบากเท่าไหร่ด้วยล่ะ ^^) ได้แก่ ถ้ำลายมือ ถ้ำโนนสาวเอ้ ถ้ำคน ถ้ำวัวแดง ซึ่งถ้ำเหล่านี้ได้รับการสันนิษฐานว่าอาจจะเป็นที่พำนักของมนุษย์ยุคหิน และมนุษย์เหล่านั้นได้เขียนรูปต่างๆ ไว้ เช่น รูปคน รูปมือ รูปสัตว์ และรูปเรขาคณิต นอกจากนั้นยังมีลานหินที่สวยงาม คือ ลานหินโนนาวเอ้

     ธรรมชาติได้สร้างเพิงหินต่างๆ ไว้ ซึ่งมนุษย์รุ่นหลังได้จินตนาการและเชื่อมโยงสถานที่เหล่านี้เข้ากับตำนานรักพื้นบ้านของ "นางอุษา-ท้าวบารส" ไว้อย่างกลมกลืนยิ่ง เช่น เสาหินคอดเรียว ด้านบนมีหินใหญ่ยื่นล้ำออกมาคล้ายหลังคา ก็ว่าเป็น "หอนางอุษา" บ่อน้ำลึกที่ขุดลงไปในหินที่มีน้ำตลอดปี (ถ้าจำไม่ผิด คิดว่าลึกประมาณ 5-6 เมตร) เรียกว่า "บ่อน้ำนางอุษา" เพิงผากว่างคล้ายที่พำนักชั่วคราวเรียกว่า "คอกม้าท้าวบารส" เพิงหินรูปดอกเห็ดที่มีร่องรอยสกัดตกแต่งเป็นศาสนสถานถูกตั้งชื่อว่า "วัดพ่อตา" และยังมีส่วนอื่นๆ ที่นำไปเล่าต่อจนจบเรื่อง เช่น กู่นางอุษา, หินศพนางอุษา-ท้าวบารส ซึ่งการเชื่อมโยงสถานที่เข้ากับตำนานเรื่องดังกล่าวถือว่าเป็นจินตนาการของคนโบราณที่น่าสนใจไม่น้อย

     นอกจากนั้นยังพบชิ้นส่วนหลักเสมาและหินทรายจำหลัก พระพุทธรูปศิลปะสมัยทวารวดี ที่เพิงหินวัดพ่อตา และเพิงหินวัดลูกเขยอีกด้วย

     หอนางอุษา
     "หอนางอุษา" เป็นเอกลักษณ์อันโดดเด่นของอุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท มีลักษณะเป็นโขดหิน รูปคล้ายเห็ดอยู่บนลานหินโดยก้อนหินด้านบนสูงจากพื้นประมาณ 10 เมตร สภาพเช่นนี้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และเนื่องจากมีรูปร่างที่แปลกตา มนุษย์ในสมัยก่อนจึงได้ดัดแปลงโดยก่อหินล้อมเป็นห้องขนาดเล็ก เอาไว้ที่เพิงหินด้านบน โดยก่อเป็นห้องที่มีประตู และหน้างต่างขนาดเล็กอยู่ที่ผนังทั้งสองข้าง ห้องมีพื้นที่ไม่กว้างมากนัก แต่สามารถใช้ประกอบพิธีกรรม หรือบำเพ็ญเพียรได้เป็นอย่างดี สิ่งที่สนใจอีกประการหนึ่งก็คือมีใบเสมาหินขนาดกลางและใหญ่ปักล้อมรอบหอนางอุสาเอาไว้ด้วย ซึ่งแสดงให้เห็นบริเวณที่เป็นเขตศักดิ์สิทธิ์ทางพุทธศาสนามาแต่ครั้งอดีตกาลไม่น้อยกว่า 1,000 ปี มาแล้ว นิทานนางอุษา-ท้าวบารสได้เล่าถึงหอนางอุษาว่าเป็นที่อยู่ของนางอุษาเมื่อครั้งมาศึกษาวิชากับฤๅษีจันทา ซึ่งต่อมาท้าวบารสก็ได้แอบขึ้นไปหาและอยู่กับนางอุษาบนหอสูงแห่งนี้

     บ่อน้ำนางอุษา
     "บ่อน้ำนางอุสา" เป็นบ่อน้ำที่เจาะสกัดลงไปในพื้นหินลึกประมาณ 5 เมตร สันนิษฐานว่าเป็นแหล่งน้ำบริโภคของคนสมัยโบราณ หรือใช้สำหรับประกอบพิธีกรรมบางอย่าง ในช่วงที่ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมทวารวดี หรือประมาณ 3,000 ปีมาแล้ว บริเวณลานหินด้านข้างบ่อน้ำมีรอยสกัดเป็นร่องสี่เหลี่ยมตื้นๆ กว้างประมาณ 40 เซนติเมตร แต่ยาวไปตามด้านยาวของบ่อ สันนิษฐานว่าสกัดเพื่อใช้ในการระบายน้ำไปยังเบื้องล่าง นิทาน นางอุษา-ท้าวบารส เล่าถึงสถานที่นี้ว่า เป็นบ่อน้ำที่นางอุสาใช้อาบน้ำ และต่อมาได้พบกับท้าวบารสที่มาตามหาพวงมาลัยรูปหงส์ที่ลอยไปจนถึงเมืองปะโค

        
บ่อน้ำนางอุษา                                                      หีบศพนางอุษา

     หีบศพนางอุษา
     "หีบศพนางอุสา" เป็นเพิงหินขนาดเล็ก มีแกนหินขนาดเล็กสองข้างค้ำยันหินก้อนใหญ่ที่ทับซ้อน ด้านบนดูคล้ายกับโต๊ะหิน เพิงหินด้านล่างมีรอยการสกัดหินจนเรียบเป็นห้องโล่ง แต่มีเพดานค่อนข้างเตี้ย อย่างไรก็ตามยังสามารถใช้ประโยชน์ในการบำเพ็ญเพียรได้ นิทานนางอุษา-ท้าวบารส เล่าถึงหีบศพนางอุษาว่า เป็นสถานที่ซึ่งท้าวบารสฝังศพนางอุษา ภายหลังจากพระนางสิ้นพระชนม์ชีพด้วยความตรอมใจ เนื่องจากไม่สมหวังในความรัก

     วัดพ่อตา
     "วัดพ่อตา" เป็นเพิงหินที่ถูกดัดแปลงเพื่อใช้เป็นที่ประดิษฐานรูปเคารพและประกอบพิธีสำคัญทางพระพุทธศาสนา เมื่อประมาณพ.ศ. 1400-1600 เป็นต้นมา ที่บริเวณผนังหินตรงส่วนแกนกลางและพื้นหินด้านล่างมีรอยสกัดหินจนกลายเป็นห้องโล่งขนาดใหญ่อยู่โดยรอบแกนหิน นอกจากนี้ยังพบการสกัดหลุมกลม หลายหลุมเรียงกันไปตามแนวของลานหินด้านนอก สันนิษฐานว่าคงใช้สำหรับปักเสาไม้เพื่อกั้นด้วยเครื่องไม้ใช้เป็นผนังของห้อง บริเวณมุมด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ของห้องมีผนังแกนหินด้านในมีร่องรอยการระบายสีแดงเป็นประภามลฑลของพระพุทธรูป 3 องค์ เรียงต่อกัน สันนิษฐานว่าแต่เดิมคงประดิษฐานพระพุทธรูปไว้ ณ ตำแหน่งนี้ แต่ปัจจุบันถูกทำลายแตกหักไปแล้ว ถัดออกไปทางทิศใต้ประมาณ 5 เมตร เป็นที่ตั้งของเพิงหินขนาดเล็กเรียกกันว่า "โบสถ์วัดพ่อตา" หรือ "ถ้ำพระวัดพ่อตา" ภายในเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปปั้น 3 องค์ (สร้างใหม่) และเป็นที่เก็บชิ้นส่วนพระพุทธรูปหินจำนวนหนึ่ง แต่ปัจจุบันได้ถูกทำลาย แตกหักไปแล้ว นิทานพื้นบ้านนางอุษา-ท้าวบารส เล่าถึงวัดพ่อตาว่า เป็นสถานที่ที่ท้าวกงพานสร้างขึ้นเพื่อแข่งขันกับวัดลูกเขยที่สร้างโดยท้าวบารส แต่ปรากฏว่าท้าวกงพานแพ้ต่ออุบายของท้าวบารสจึงสร้างไม่เสร็จ
     "ลานหินหน้าวัดพ่อตา"  สิ่งที่น่าสนใจบนลานหินแห่งนี้คือ ที่กลางลานหินมีการสลักหลุม เพื่อปักใบเสมาอยู่ทั้ง 8 ทิศ ในกรอบรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ตำแหน่งการปักเป็นแบบใบเสมาคู่ มีใบเสมาขนาดใหญ่อยู่ด้านใน ส่วนใบเสมาเล็กปักอยู่ด้านนอกสำหรับหลุมเสมาในส่วนมุมสกัดเป็นรูปมุมฉาก นอกจากนี้ตรงส่วนกลางของลานเสมาก็ได้สลักพื้นหินเป็นกรอบรูปสี่เหลี่ยมอยู่ภายใน เข้าใจว่าเดิมคงใช้เป็นสถานที่ประดิษฐสถานรูปเคารพ หรือประกอบพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ หรืออาจสลักให้เป็นรอยที่ประทับนั่งสำหรับพระพุทธองค์ขณะเสด็จไปตามที่ต่างๆ ตามความเชื่อทางศาสนา

      
วัดพ่อตา                                                     หีบศพท้าวบารส

     หีบศพท้าวบารส
     "หีบศพท้าวบารส" เป็นโขดหินที่วางทับกัน แกนหินก้อนล่างมีรอยสึกกร่อนตามธรรมชาติ ประกอบกับการสกัดของคนในอดีตจึงใช้เป็นที่นั้งจำศีลได้ ทางด้านทิศเหนือของเพิงหินมีการสกัดลานหิน ด้านหน้าเรียบโค้งไปตามขอบหิน และพบการเจาะสกัดพื้นหินเป็นหลุมกลม (เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 10-15 เซนติเมตร) อยู่หลายหลุมตามแนวขอบของลานหิน สันนิษฐานว่าน่าจะใช้ประโยชน์สำหรับการค้ำด้วยเสาไม้ หรือสร้างเป็นรั้วกันสัตว์ร้าย แต่นักวิชาการบางท่านเสนอว่า หลุมกลมขนาดเล็กเหล่านี้อาจใช้ประโยชน์ในลักษณะของหลุมตะกัน เพื่อจุดไฟให้แสงสว่างเวลากลางคืน และเพื่อประกอบพิธีกรรมต่างๆ นิทานพื้นบ้านนางอุษา-ท้าวบารส เล่าว่าสถานที่แห่งนี้เป็นที่ฝังศพของท้าวบารสหลังจากที่พระองค์สิ้นพระชนม์ด้วยความตรอมใจตามนางอุษาที่สิ้นใจไปก่อนหน้านี้

     กู่นางอุษา
     "กู่นางอุสา" ที่บริเวณด้านล่างของหิน (ก้อนล่าง) มีการสกัดพื้นเป็นห้องเล็กๆ อาจใช้ประดิษฐานรูปเคารพหรือนั่งบำเพ็ญเพียร ผนังเหนือห้องขึ้นไปมีภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์เป็นลายเส้นคู่ขนานตามแนวนอน 6 เส้น บริเวณโดยรอบกู่นางอุสามีการสกัดหินเป็นช่องเพื่อปักใบเสมาอยู่ทั้ง 8 ทิศในกรอบรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ใบเสมาที่กู่นางอุสามีขนาดค่อนข้างใหญ่ เป็นแบบเสมาเรียบ ด้านบนโค้งแหลมคล้ายกลีบบัว นอกจากหลุมใบเสมาแล้ว ยังพบว่ามีหลุมกลมขนาดเล็กเรียงเป็นแถวอยู่ในกรอบสี่เหลี่ยมผืนผ้า ล้อมรอบแนวของในใบเสมาอีกหนึ่งชั้น คงมีจุดประสงค์ใช้ปักเสาไม้ เพื่อทำเป็นรั้วกั้นขอบเขตศักดิ์สิทธิ์ ตำนานนางอุษา-ท้าวบารส ฉบับที่ได้จากเมืองปากชันแขวงนครเวียงจันทร์เล่ากันว่า กู่นางอุษาเป็นสถานที่บรรจุกระดูกของนางอุษา พร้อมกับพี่เลี้ยง 2 คน ส่วนนิทานบางฉบับเรียกสถานที่นี้ว่า กี่นางอุษานั่งทอผ้า

     ถ้ำพระ
     "ถ้ำพระ" เป็นที่ประกอบพิธีกรรมตั้งแต่ช่วงที่รับวัฒนธรรมทวารวดีและเขมรโบราณ หรือเมื่อประมาณพุทธศตวรรษที่ 14 เป็นต้นมา นอกจากนี้ยังพบร่องรอยการปักใบเสมาไว้ตามทิศต่างๆ ปัจจุบันยังเห็นได้อยู่ 6 ทิศ นอกจากนี้ยังมีหลุมขนาดเล็กเรียงเรียงเป็นแนวล้อมรอบเขตเสมาดังกล่าว สันนิษฐานว่าแต่เดิมอาจใช้เป็นหลุมเสารั้วไม้ ประติมากรรมสลักหินที่แกนแท่งหินด้านในของถ้ำพระทางด้านทิศตะวันตก สลักเป็นภาพพระพุทธรูปนั่งประทับภายในซุ้มจำนวน 2 ซุ้ม ด้านบนเป็นแถวพระพุทธรูปยืนเรียงกันอยู่ ส่วนผนังห้องด้านทิศตะวันออกสลักเป็นภาพพระพุทธรูปยืนขนาดใหญ่ 3 องค์ แต่ชำรุดแตกหักไปมากแล้ว พระพุทธรูปยืนองค์ในสุดมีร่องรอยการสลักหินตรงส่วนของผ้านุ่งเป็นแบบผ้าโจงกระเบนสั้นแบบศิลปะเขมร ถัดจากองค์พระยืนด้านในสลักเป็นพระพุทธรูปนั่งปางสมาธิ 1 องค์ แต่ส่วนของเศียรถูกเพิงหินด้านบนพังทับชำรุดไปแล้ว

     ถ้ำคน
     "ถ้ำคน" เป็นภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ราว 2,000-3,000 ปีมาแล้ว บนผนังถ้ำแสดงให้เห็นภาพคน 7 คน เขียนเป็นแถวยาวเดินเป็นขบวนกันไป แสดงให้เห็นพฤติกรรมร่วมกันในทางใดทางหนึ่ง นอกจากนี้ยังมีภาพคล้ายลายเส้นสีแดงโยงไปมาบริเวณคนที่ 1 และคนที่ 2 และมีลายเส้นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าต่อกันเขียนด้วยสีขาวทับลงไป ตรงเพดานหินเหนือศีรษะของคนที่ 5 มีภาพลายเส้นเขียนคล้ายตุ๊กแกเป็นภาพที่อยู่เดี่ยวๆ กลางเพดานหินที่ยื่นออกไป มีภาพลายเส้นคู่ขนานเขียนด้วยสีขาวอยู่ข้างหน้า และภาพคนเขียนแบบเงาทึบเน้นให้เห็นกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะน่อง แต่หัวขาดหายไป บริเวณ ภูพระบาทแห่งนี้มีรูปคนอยู่แห่งเดียวเท่านั้น คือถ้ำคนแห่งนี้ คนโบราณจึงเอาสถานที่ผูกเป็นเรื่องเข้ากับนิทานเรื่องนางอุษา-ท้าวบารส

     ถ้ำฤๅษี
     "ถ้ำฤาษี" เป็นโขดหินที่เกิดจากการกัดกร่อนตามธรรมชาติ ก้อนหินด้านบนได้วางทับซ้อนอยู่บน ก้อนหินด้านล่างที่เป็นแกนตั้งตรงขึ้นดูคล้ายดอกเห็ด มีความสูงกว่า 10 เมตร จากการสำรวจไม่พบร่องรอยการสกัดหินเพิ่มเติมในส่วนรูปทรงของโขดหิน อย่างไรก็ดีที่บริเวณลานหินโดยรอบพบการสกัดหินเป็นหลุมเพื่อปักใบเสมาอยู่ในผังรูปสี่เหลี่ยมล้อมโขดหินตรงกลาง สันนิษฐานว่าแต่เดิมคงมีใบเสมาอยู่ทั้ง 8 ทิศ แต่ในปัจจุบันพบใบเสมาอยู่เพียง 7 ใบ (ทางด้านหน้ายังไม่พบใบเสมา ทั้งนี้เนื่องจากผนังส่วนหนึ่งของโขดหินได้พังทลายลงมากองทับถมกันอยู่) ใบเสมาที่ถ้ำฤาษีส่วนใหญ่เป็นทรงสี่เหลี่ยมยอดแหลม (ทรงกระโจม) ทั้งแบบหนาและบาง ซึ่งการที่พบใบเสมาปักเป็นขอบเขตโดยรอบนี้ ทำให้สันนิษฐานได้ว่าโบราณสถานที่แห่งนี้เป็นที่อาศัยและเป็นที่บำเพ็ญเพียรของฤาษีจันทา

     ไหนๆ ส่วนต่างๆ ของอุทยานฯ ก็ถูกเชื่อมโยงกับนิทานพื้นบ้าน นางอุษา-ท้าวบารส เสียเยอะแยะแล้ว เราลองมาดูกันหน่อยเป็นไงว่านิทานเรื่องนี้เค้าว่ายังไงกันบ้าง...

     ตำนานพื้นเมืองเรื่อง "นางอุษา-ท้าวบารส" นี้ตามหลักฐานกล่าวกันว่า ต้นฉบับรจนาเป็นอักษรธรรม (ไทย-ลาว) จารลงบนใบลานพบที่เมืองปากซัน แขวงเวียงจันทร์ ประเทศลาว ผู้รจนาเรื่องนางอุษา-ท้าวบารส คือ ยาครูโพนสะเม็ก (ยาคูขี้หอม) และสามเณรลืมปอง ด้วยคำสำหรับใช้รจนามีลักษณะเป็นถ้อยคำบรรยายสัมผัสคล้องจองกัน และยังให้ผู้อ่านเกิดอารมณ์ต่างๆ ตามไปด้วย ผู้รจนาคุ้นเคยกับภูพระบาทเป็นอย่างดีจนได้รับแรงบันดาลใจให้รจนาตำนานนี้ขึ้น และตั้งชื่อโบราณสถานต่างๆ บนภูพระบาทตามท้องเรื่องบันดาลใจ การตั้งชื่อโบราณสถานต่างๆ บนภูพระบาท เช่น วัดพ่อตา วัดลูกเขย หอนางอุสา อาจมีที่มาดังนี้ คือ ตั้งชื่อโบราณสถานบนภูพระบาทให้สอดคล้องตามท้องเรื่อง รวมทั้งมีการปรับปรุงเนื้อเรื่องบางส่วนให้น่าติดตามยิ่งขึ้น ตำนานนางอุษา-ท้าวบารสนี้คาดว่าคงรจนาขึ้นในสมัยล้านช้างตอนปลาย หรือต้นรัตนโกสินทร์ ราวพุทธศรรษที่ 23-24 และได้ถูกดัดแปลงแก้ไขในชั้นหลัง ณ ที่นี้ จะขอกล่าวถึงตำนานเรื่องนี้ตามต้นฉบับเดิม ซึ่งถอดความจากอักษรธรรมมาเป็นคำบรรยายง่ายๆ สามารถสรุปความได้ดังนี้

     ครั้งหนึ่ง มีเมืองใหญ่ตั้งอยู่บริเวณแถบภูพระบาท มีชื่อว่า "เมืองพาน" มีท้าวกงพานเป็นเจ้าเมือง ต่อมาพระองค์ได้ไปขอ "นางอุษา" (เป็นผู้เกิดมาจากดอกบัวบนเทือกเขา และพระฤาษีจันทาผู้เป็นอาจารย์ของท้าวกงพานได้นำมาเลี้ยงไว้) มาเป็นราชธิดา นางอุษาเป็นผู้มีความงามเป็นเลิศ และมีกลิ่นกายหอมกรุ่น เมื่อเติบใหญ่จึงมีเจ้าชายหลายเมืองมาสู่ขอ แต่ท้าวกงพานก็ไม่ยินยอมยกให้ผู้ใดและเกิดความหวงแหน จึงได้สร้างตำหนักเป็นหอสูงไว้บนภูเขา เพื่อให้นางอุษาอยู่อาศัยขณะเรียนวิชากับฤาษีจันทาผู้เป็นอาจารย์

     วันหนึ่ง นางอุษาไปเล่นน้ำที่ลำธารใกล้ตำหนัก นางได้เก็บดอกไม้มาร้อยเป็นมาลัยรูปหงส์ และลอยน้ำไปพร้อมเสี่ยงทายหาคู่ พวงมาลัยรูปหงส์ได้ลอยไปถึงเมืองปะโคเวียงงัว ที่มีท้าวบารสผู้เป็นโอรสของเจ้าเมือง ท้าวบารสเก็บพวงมาลัยได้จึงออกตามหาเจ้าของจนถึงเขตเมืองพาน ท้าวบารสขี่ม้าจนถึงหินก้อนหนึ่ง ม้าก็ไม่ยอมเดินทางต่อ พระองค์จึงหยุดพักมาไว้ ส่วนบริวารก็แยกไปผูกม้าที่หินอีกก้อนหนึ่ง ท้าวบารสจึงออกเดินเที่ยวป่า จนได้พบนางอุษาที่กำลังอาบน้ำอยู่และรู้ว่าเป็นเจ้าของพวงมาลัย ทั้งคู่เกิดความรักและลักลอบได้เสียกันโดยที่ท้าวกงพานไม่ทราบ

     ตำนานบางฉบับได้เล่าถึงเหตุการณ์ตอนนี้ว่า ท้าวบารสได้เข้าป่าล่าสัตว์และทำพิธีกรรมบวงสรวงพระไทร พระไทรจึงอุ้มไปสมสู่กับนางอุษาเจ็ดคืน แล้วอุ้มกลับไว้ที่เดิม เมื่อนางอุษาตื่นไม่พบท้าวบารสก็คร่ำครวญหา นางสามัญญะวิเศษซึ่งเป็นพี่เลี้ยงจึงได้วาดภาพเหล่ากษัตริย์ทั้งหลายให้ดูจนรู้ว่าเป็นท้าวบารส นางอุษาจึงส่งสาส์นรักไปถึงท้าวบารส เมื่อท้าวบารสทราบจึงได้เดินทางมาพบและแอบอยู่ในตำหนักกับนางอุษา

     ต่อมาท้ากงพานทราบเรื่องว่า ท้าวบารสอยู่กับธิดา ก็ทรงพิโรธจะประหารท้าวบารส แต่เสนาอำมาตย์ห้ามไว้เนื่องจากเกรงฤทธิ์เดชพระราชบิดาของท้าวบารสผู้ครองเมืองปะโค ท้าวกงพานจึงคิดอุบายให้แข่งขันสร้างวัดให้แล้วเสร็จในหนึ่งคืน โดยนับตั้งแต่เช้าจนดาวประกายพรึก (ดาวเพ็ก) ขึ้น ผู้ใดสร้างไม่เสร็จจะต้องถูกตัดเศียร ซึ่งท้าวกงพานได้เกณฑ์ไพร่พลจำนวนมากมาสร้างวัดที่เมืองกงพาน (วัดพ่อตา) ส่วนเท้าบารสมีบริวารเพียงเล็กน้อยที่มาด้วยจึงสร้างได้ช้ากว่า พี่เลี้ยงนางอุษาจึงคิดวิธีช่วย โดยให้ท้าวบารสนำโคมไฟไปแขวนบนยอดไม้ใหญ่ในเวลาดึก ฝ่ายพวกเมืองกงพานมองเห็นคิดว่าดาวประกายพรึกขึ้นแล้วจึงหยุดสร้างวัด ส่วนท้าวบารสได้เร่งสร้างวัดของตนเองจนแล้วเสร็จ เมื่อเป็นดังนี้ท้าวกงพานจึงเป็นฝ่ายแพ้ และถูกตัดเศียรสิ้นชีพไป

     ต่อมาท้าวบารสได้พานางอุษากลับเมืองปะโค แต่เนื่องจากท้าวบารสมีชายาอยู่แล้ว นางอุษาจึงถูกชายาเหล่านั้นกลั่นแกล้ง โดยไปสมคบกับโหราจารย์ให้ทำนายว่า ท้าวบารสมีเคราะห์ต้องออกเดินป่าผู้เดียวเป็นเวลาหนึ่งปีจึงจะพ้นเคราะห์ ท้าวบารสก็ออกเดินป่าโดยทิ้งนางอุษาไว้ที่เมืองปะโค นางอุษาเมื่อถูกทำร้ายและกลั่นแกล้ง จึงหนีกลับเมืองพานและล้มเจ็บด้วยความตรอมใจ เมื่อท้าวบารสกลับเมืองและทราบข่าวนี้ก็รีบเดินทางไปยังเมืองพาน แต่พบว่านางอุษาสิ้นใจแล้วจึงฝังศพนางไว้ที่ก้อนหินก้อนหนึ่ง ส่วนพระองค์ก็ตรอมใจตายตามกันไป เหล่าบริวารจึงฝังศพท้าวบารสไว้เคียงข้างกับศพนางอุสา

     (ที่มา : http://www.thai-tour.com , kumpine , OBEC)

ตามโปรแกรมแล้วยังมี "บ้านนาข่า" อีกที่นึง แต่เรา (EY#39) ไม่ได้ไป เพราะว่าต้องเตรียมงานแสดงในช่วงกลางคืน -_____-"

สำหรับการไปเที่ยวครั้งนี้...อย่างที่บอกว่าไม่ได้เที่ยวอะไรมากนัก เพราะว่าการไปกับคนกลุ่มใหญ่ทำให้ไม่ได้ใช้เวลาในแต่ละที่อย่างเต็มที่ รวมทั้งเวลาที่มีจำกัดด้วย

อัพมายาวแล้ว...เป็นข้อมูลประกอบ...ส่วนความทรงจำจากการเดินทางครั้งนี้ เป็นความประทับใจที่อยู่ในความทรงจำเราแล้ว